Fitjar si historie

Fitjar er ei av dei eldste bygdene på Vestlandet, med spor etter busetnad heilt tilbake til steinalderen. viktigste. Arkeologiske funn viser at det har budd menneske i området i fleire tusen år, og det finst teikn på jordbruk allereie for om lag 7 000 år sidan.

Vikingtida og kongsgarden

Fitjar er særleg kjend frå vikingtida. Området var eit viktig maktsenter, og den store garden Fitjar vart kongsgard etter at Harald Hårfagre samla Noreg til eitt rike. Fitjar vert nemnd både i Håvamål og i Snorre sine kongesoger.

Den mest kjende hendinga i Fitjar si historie er slaget på Fitjar i år 961. Kong Håkon den gode vart angripen av Eirikssønene medan han oppheldt seg på kongsgarden. Håkon vann slaget, men vart dødeleg såra og døydde kort tid etter. Denne hendinga har gjeve Fitjar ein sentral plass i noregshistoria.

Frå mellomalderen til nyare tid

Etter mellomalderen mista kongsgarden mykje av den politiske tydinga si då maktsentra flytta til byane. Mange eigedomar vart kyrkje- og klostergods før bøndene etter kvart vart sjølveigarar. På 1600-talet vart handels- og gjestgjevarstaden Engesund eit viktig lokalt sentrum.

Eigen kommune

Fitjar vart skild ut frå Stord og vart eigen kommune i 1860. Dampskipstrafikken bidrog til utvikling av tettstaden Fitjar slik vi kjenner han i dag.

Fitjar i dag

I dag er Fitjar ein kommune i Sunnhordland i Vestland fylke med rundt 3 200 innbyggjarar. Kommunen omfattar den nordlege delen av øya Stord og eit stort tal øyar, holmar og skjer.

Kulturminne

Nokre av dei viktigaste kulturminna i Fitjar er:

Håkonarparken med statuen av Håkon den gode, avduka av kong Olav V i 1961.
Kongsbrunnen, som er knytt til den gamle kongsgarden.
Rimsvarden, ei stor gravrøys frå bronsealderen.
Fitjar kyrkje, bygd i 1867.

Bygda har hatt ei viktig rolle i historia til Noreg, frå bronsealder og vikingtid til dagens moderne kystsamfunn.

Kva skjedde i slaget på Fitjar?

Slaget på Fitjar (961)

Slaget på Fitjar vart utkjempa kring år 961 mellom kong Håkon den gode og nevøane hans, dei såkalla Eirikssønene, som ville ta makta i Noreg. Slaget fann stad ved kongsgarden på Fitjar og er ei av dei mest kjende hendingane i norsk vikinghistorie.

Bakgrunnen

Håkon den gode var son av Harald Hårfagre og hadde vore konge i mange år. Eirikssønene meinte dei hadde rett til kongedømet og kom med ein flåte sørover for å utfordra han. Ifølgje Snorre oppheldt Håkon seg på kongsgarden på Fitjar då det kom melding om at mange krigsskip nærma seg.

Sjølve slaget

Håkon samla hirda si og lokale bønder og møtte angriparane i kamp. Det vart ein hard og blodig strid med store tap på begge sider. Håkon sine styrkar vann slaget, og Eirikssønene måtte trekkja seg attende.

Håkon vart dødeleg såra

Sjølv om Håkon vann, vart han råka av ei pil i armen. Såret viste seg å vera mykje meir alvorleg enn ein først trudde. Kongen gjekk om bord i skipet sitt og prøvde å koma seg nordover, men blødde så mykje at han døydde kort tid etter på Håkonshella ved Bergen. Deretter vart han gravlagd på Seim i Nordhordland.

Kvifor er slaget viktig?

Slaget på Fitjar markerer slutten på regjeringstida til Håkon den gode, som vert rekna som ein av dei mest respekterte kongane i den tidlege norske historia. Hendinga er omtala både i kongesogene og i kvadet Håkonarmål, skrive av skalden Øyvind Skaldespillar.

Minne om slaget i Fitjar i dag

I Fitjar sentrum ligg Håkonarparken, der statuen av Håkon den gode står. Han vart avduka av kong Olav V under 1000-årsmarkeringa for slaget i 1961. Kvart år blir historia òg levandegjord gjennom Håkonarspelet "Kongen med Gullhjelmen".

For Fitjar er slaget på Fitjar noko av det som gjer bygda heilt unik: Her vart det kjempa eit slag som fekk betydning for kven som skulle styra det unge norske riket.